Kto płaci za DPS – finansowanie pobytu seniora
Zasady ponoszenia kosztów za pobyt w domu pomocy społecznej (DPS) są ściśle regulowane przez ustawę o pomocy społecznej. Określa ona precyzyjną hierarchię osób i instytucji zobowiązanych do wnoszenia opłat. W pierwszej kolejności zobowiązanym jest sam mieszkaniec domu opieki. Opłata jest pobierana z jego dochodu (np. emerytury lub renty), jednak nie może przekroczyć 70% wysokości tego świadczenia. Pozostałe 30% dochodu pozostaje do dyspozycji seniora na jego osobiste wydatki.
Problem pojawia się, gdy 70% dochodu mieszkańca nie pokrywa pełnego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS, który w zależności od lokalizacji i standardu placówki może wynosić od kilku do nawet kilkunastu tysięcy złotych. W takiej sytuacji ustawa wskazuje kolejne osoby zobowiązane do pokrycia brakującej kwoty. A są to członkowie najbliższej rodziny w następującej kolejności:
- małżonek,
- zstępni (dzieci, wnuki),
- wstępni (rodzice, dziadkowie).
Natomiast jeśli te osoby nie są w stanie ponieść kosztów lub są z nich zwolnione, obowiązek przechodzi na gminę, z której senior został skierowany do DPS. To, kto płaci za dom opieki, jest więc jasno zdefiniowane przez przepisy.
Obowiązek alimentacyjny rodziny – jak jest liczony?
Gdy dochód seniora nie wystarcza na pokrycie pełnych kosztów pobytu w DPS, ośrodek pomocy społecznej zwraca się do jego najbliższej rodziny. Podstawą prawną do obciążenia rodziny kosztami jest obowiązek alimentacyjny, który w tym kontekście reguluje ustawa o pomocy społecznej. Nie oznacza to, że każda osoba z rodziny będzie musiała płacić. Istotne jest tutaj pokrewieństwo i kryterium dochodowe. Zgodnie z przepisami, najbliższy członek rodziny (małżonek, zstępni, wstępni) jest zobowiązany do wnoszenia opłaty, jeśli jego dochód przekracza 300% kryterium dochodowego. Od 1 stycznia 2025 roku obowiązują nowe, wyższe progi. Kwota, która musi pozostać do dyspozycji osoby zobowiązanej po wniesieniu opłaty, wynosi:
- 3030 zł (300% z 1010 zł) dla osoby samotnie gospodarującej,
- 2469 zł (300% z 823 zł) na każdą osobę w rodzinie.
Oznacza to, że rodzina będzie musiała dopłacić jedynie nadwyżkę ponad tę kwotę. Na przykład, jeśli dorosłe dziecko seniora prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jego dochód netto wynosi 4000 zł, to maksymalna kwota, jaką może zostać obciążone, wynosi 970 zł (4000 zł – 3030 zł). Koszty DPS są więc rozkładane w taki sposób, aby nie pozbawić rodziny środków do życia. Warto pamiętać, że jeśli do płacenia zobowiązanych jest kilkoro dzieci, opłata jest dzielona, proporcjonalnie do ich możliwości finansowych.
Zwolnienie z opłaty za DPS – kiedy jest możliwe?
Ustawa o pomocy społecznej przewiduje sytuacje, w których rodzina może ubiegać się o częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty za DPS. Decyzję w tej sprawie podejmuje organ gminy na wniosek osoby zobowiązanej, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Istnieją dwie kategorie przesłanek do zwolnienia. Pierwsza daje organowi możliwość zwolnienia na zasadzie uznaniowej, a druga nakłada na niego obowiązek zwolnienia z opłat.
Organ może zwolnić z opłaty, jeżeli zachodzą szczególne, uzasadnione okoliczności, takie jak:
- ponoszenie opłat za pobyt innych członków rodziny w placówkach opiekuńczych,
- długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność lub śmierć członka rodziny,
- sytuacja, w której osoba zobowiązana jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko,
- rażące naruszenie przez osobę kierowaną do DPS obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych w przeszłości (np. porzucenie rodziny, brak wsparcia).
Całkowite zwolnienie z opłaty jest obligatoryjne, gdy osoba zobowiązana przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu mieszkańca DPS władzy rodzicielskiej nad nią, lub wyrok skazujący go za umyślne przestępstwo popełnione na jej szkodę lub szkodę jej najbliższych. To ważna informacja dla osób, które zastanawiają się, jak uniknąć płacenia za pobyt rodzica w DPS, który w przeszłości wyrządził im krzywdę.
Procedura ustalania opłaty przez pomoc społeczną
Proces ustalania odpłatności za pobyt w DPS rozpoczyna się w momencie, gdy dochody seniora okazują się niewystarczające. Wówczas właściwy ośrodek pomocy społecznej (MOPS lub GOPS) wszczyna postępowanie w celu ustalenia sytuacji dochodowej rodziny. Pierwszym krokiem jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego u osób zobowiązanych w dalszej kolejności do ponoszenia opłat (małżonka, dzieci, wnuków). Pracownik socjalny zbiera informacje o dochodach i sytuacji życiowej rodziny.
Na podstawie zebranych danych organ ustala, czy i w jakiej wysokości rodzina jest w stanie partycypować w kosztach. Następnie ośrodek pomocy społecznej proponuje zawarcie umowy cywilnoprawnej, która określa wysokość miesięcznej dopłaty. Rodzina ma prawo negocjować warunki tej umowy. Jeśli członek rodziny odmówi jej podpisania, organ wydaje decyzję administracyjną, w której jednostronnie ustala wysokość zobowiązania. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w terminie 14 dni od jej otrzymania, a w dalszej kolejności skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
