Rekord w finansowaniu Domów Pomocy Społecznej
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ogłosiło, że w 2026 roku wojewodowie przeznaczą na Domy Pomocy Społecznej (DPS) ponad 1 miliard złotych. To pierwszy taki przypadek w historii i znaczący wzrost w porównaniu z wydatkami z lat 2015–2025. Według danych resortu, środki będą stanowić rekordowe wsparcie dla systemu opieki długoterminowej, szczególnie ważne przy rosnących kosztach utrzymania i zwiększającej się liczbie osób w wieku senioralnym wymagających opieki instytucjonalnej.
Skąd pochodzą środki na DPS-y?
Finansowanie Domów Pomocy Społecznej opiera się na modelu współodpowiedzialności kilku podmiotów publicznych oraz samych mieszkańców. Źródła środków są zróżnicowane i uzależnione przede wszystkim od rodzaju placówki oraz jej organu prowadzącego.
Domy pomocy społecznej dzielą się na:
- domy gminne, których utrzymanie finansowane jest głównie z budżetów gmin. Środki pochodzą zarówno z dochodów własnych samorządów, jak i z odpłatności wnoszonych przez mieszkańców oraz – w określonych przypadkach – ich rodziny,
- domy powiatowe, finansowane ze środków budżetu powiatu. W tym modelu część kosztów pokrywają również gminy kierujące mieszkańców do placówki oraz osoby zobowiązane do odpłatności.
Uzupełniającym źródłem finansowania jest budżet państwa, z którego DPS-y mogą otrzymywać dotacje celowe, m.in. na realizację programów wsparcia, inwestycje infrastrukturalne, poprawę standardów opieki czy dostosowanie placówek do zmieniających się potrzeb demograficznych. Model współfinansowania ma zapewniać ciągłość funkcjonowania placówek i dostępność opieki dla osób wymagających całodobowego wsparcia.
Samorządy wskazują, że system staje się coraz większym wyzwaniem finansowym. Rosnące koszty energii, wynagrodzeń personelu, opieki medycznej oraz wyżywienia sprawiają, że utrzymanie DPS-ów coraz silniej obciąża lokalne budżety, co w dłuższej perspektywie wpływa na możliwości rozwoju i dostępność miejsc w tych placówkach.
Jak oblicza się dotacje na DPS dla województw?
Mechanizm ustalania dotacji na funkcjonowanie Domów Pomocy Społecznej ma charakter techniczny i opiera się na szczegółowych danych finansowych oraz demograficznych. Celem metodologii jest określenie realnej luki pomiędzy kosztami utrzymania mieszkańców DPS-ów a środkami, które placówki uzyskują z odpłatności wnoszonych przez mieszkańców.
Podstawą obliczeń jest sytuacja każdego domu pomocy społecznej z osobna i dane z kilku lat. W pierwszym kroku ustalana jest liczba mieszkańców DPS-u, na których przysługiwała dotacja. Na zeszły rok (2025) według stanu na 31 grudnia 2023 roku. Następnie brane są pod uwagę średnie miesięczne koszty utrzymania obowiązujące w 2024 roku, ogłoszone zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Kolejnym elementem jest średnia miesięczna odpłatność mieszkańców za pobyt, faktycznie wniesiona w 2023 roku. Kwota jest dodatkowo korygowana o prognozowany wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych, określony w ustawie budżetowej. Pozwala to uwzględnić wpływ inflacji na koszty funkcjonowania placówek.
Różnica pomiędzy kosztami utrzymania a odpłatnością mieszkańców – przemnożona przez liczbę mieszkańców danego DPS-u – pokazuje miesięczny niedobór środków w tej placówce. Następnie kwota jest przeliczana w skali roku i sumowana dla wszystkich DPS-ów w danym województwie. Ostatecznie łączny roczny niedobór środków w województwie dzielony jest przez liczbę mieszkańców DPS-ów oraz przez 12 miesięcy, co pozwala ustalić średnią miesięczną kwotę dotacji przypadającą na jednego mieszkańca. Dopiero na tej podstawie zapada decyzja o przyznaniu dotacji dla danego województwa na nowy rok kalendarzowy.
Dzięki tej metodologii oszacowano niedobory w budżetach wojewodów na 2025 rok. W skali kraju łączna kwota brakujących środków przekroczyła 123 mln zł. Dodatkowe dotacje otrzymało 14 województw, z wyjątkiem kujawsko-pomorskiego i łódzkiego, dla których obliczenia nie uzasadniały przekazania środków.
Rekordowy budżet a rosnące wydatki
Dyrektor Departamentu Pomocy Społecznej, Beata Karlińska, poinformowała, że w ostatniej dekadzie podwoiły się koszty pobytu mieszkańca w DPS-ie. W planach budżetowych na rok 2026 przewidziano już środki odpowiadające rzeczywistym potrzebom, uwzględnionym po kontroli NIK. Kwota w wysokości 190 milionów zł została dodatkowo uwzględniona w budżetach wojewodów, więc nie będzie potrzeby oczekiwania na wypłaty z rezerwy budżetowej.
Rosnące nakłady na funkcjonowanie Domów Pomocy Społecznej stają się jednym z poważniejszych wyzwań dla finansów publicznych. Średni koszt pobytu mieszkańca DPS w skali kraju sięga obecnie około 7,7 tys. zł miesięcznie, przy czym występują znaczące różnice regionalne (nawet o 1,5 tys. zł). Ponieważ znaczną część tej kwoty dopłacają samorządy gminne, utrzymanie ponad 50 tysięcy mieszkańców DPS-ów oznacza dla gmin coraz większe i trudniejsze do udźwignięcia obciążenie budżetowe, zwłaszcza w kontekście postępujących zmian demograficznych. Właśnie dlatego samorządy wnioskowały o modyfikację zasad finansowania. Dzięki rekordowym funduszom w 2026, wojewodowie zyskają możliwość stabilnego finansowania DPS-ów bez konieczności ubiegania się o środki rezerwowe.
Inwestycje w system opieki długoterminowej to coraz wyraźniejszy element polityki społecznej państwa. Odpowiednie dofinansowanie może poprawić stabilność funkcjonowania placówek, ograniczyć presję na budżety samorządów i stworzyć warunki do stopniowej poprawy jakości opieki nad seniorami. Warto pamiętać, że w obliczu postępującego starzenia się społeczeństwa decyzje podejmowane dziś będą miały bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo i dostępność wsparcia dla kolejnych pokoleń osób wymagających całodobowej opieki.
Opłata za DPS – obowiązki rodziny i zasady dofinansowania
