Wiek starczy – od kiedy? Definicja WHO
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wyróżnia kilka etapów starości, opierając się na kryterium wieku kalendarzowego.
Według tej klasyfikacji:
- wiek podeszły (tzw. młoda starość) obejmuje osoby między 60. a 74. rokiem życia,
- wiek starczy (późna starość) rozpoczyna się od 75. roku życia i trwa do 89. roku życia,
- wiek sędziwy (długowieczność) dotyczy osób powyżej 89. roku życia.
W praktyce klinicznej granice te traktowane są orientacyjnie, ponieważ proces starzenia przebiega indywidualnie – wiek biologiczny nie zawsze odpowiada wiekowi kalendarzowemu. U niektórych pacjentów pogorszenie sprawności fizycznej i poznawczej obserwuje się wcześniej, podczas gdy inni zachowują dobrą kondycję nawet w bardzo zaawansowanym wieku. Dlatego definicja WHO stanowi punkt odniesienia, lecz w ocenie zdrowia seniora równie istotna jest analiza jego stanu funkcjonalnego i ogólnej samodzielności.
Czym są choroby wieku starczego?
Choroby wieku starczego to grupa schorzeń, które występują z większą częstością u osób w podeszłym wieku, będąc konsekwencją naturalnych procesów starzenia organizmu. Wraz z upływem lat dochodzi do stopniowego obniżania rezerw biologicznych, zmniejszenia zdolności adaptacyjnych oraz pogorszenia funkcjonowania układów i narządów. Zjawisko sprawia, że seniorzy są szczególnie podatni na rozwój chorób przewlekłych, a także na tzw. wielochorobowość, czyli współwystępowanie kilku dolegliwości jednocześnie.
Do najczęstszych chorób wieku starczego zalicza się m.in. schorzenia układu krążenia, choroby neurodegeneracyjne i metaboliczne, zaburzenia poznawcze oraz problemy związane z narządem ruchu. Choć wiele z nich jest związanych z fizjologią starzenia, ich przebieg i nasilenie zależą również od czynników środowiskowych, stylu życia, predyspozycji genetycznych czy jakości opieki medycznej. Dlatego choroby wieku starczego nie są jednoznacznie definiowane jako „nieuniknione”, lecz stanowią obszar, w którym profilaktyka, wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie mogą znacząco poprawić komfort i długość życia osób starszych.
W procesie starzenia się organizmu dochodzi do wielu zmian, dlatego seniorzy mogą zaobserwować m.in.:
- skrócenie snu nocnego na rzecz drzemek w ciągu dnia,
- zmiany w składzie ciała, polegające na zwiększeniu ilości tkanki tłuszczowej przy jednoczesnym zmniejszeniu masy mięśniowej i kostnej,
- spowolnienie przemiany materii, co po 60. roku życia oznacza mniejsze zapotrzebowanie kaloryczne,
- zmniejszenie wydolności organizmu podczas wysiłku fizycznego,
- pogorszenie zdolności koncentracji, kojarzenia i zapamiętywania,
- zwiotczenie skóry, pojawienie się zmarszczek i plam starczych,
- osłabienie funkcji obronnych skóry, która staje się bardziej podatna na działanie bakterii i toksyn,
- zwiększenie podatności na choroby i zmniejszenie zdolności organizmu do radzenia sobie z nimi,
- spowolnienie perystaltyki jelit, obniżenie kwasowości soku żołądkowego, zmniejszenie aktywności enzymów trawiennych, co prowadzi do zaparć, biegunek oraz trudności z trawieniem i wchłanianiem składników takich jak witamina B12 czy żelazo,
- zmniejszenie wydzielania śliny, osłabienie zębów i błon śluzowych, które stają się podatne na urazy i trudniej się goją.
Najczęstsze choroby wieku starczego
Zgodnie z Europejskim Badaniem Warunków Ludności (EU-SILC), dwie trzecie osób w wieku 60 lat i więcej zmaga się z długotrwałymi problemami zdrowotnymi lub chorobami przewlekłymi. Z kolei badanie PolSenior2 wykazało, że blisko 80% seniorów ma hipercholesterolemię, 75% – nadciśnienie tętnicze krwi, a 30% – cukrzycę.
Do najczęstszych chorób wieku starczego zalicza się schorzenia:
- układu krążenia, takie jak nadciśnienie tętnicze krwi, choroba niedokrwienna serca,
- neurologiczno-psychiatryczne, w tym choroba Parkinsona i depresja,
- układu oddechowego, m.in. astma, zapalenia płuc, POChP,
- przewodu pokarmowego, np. choroba wrzodowa, marskość wątroby, ale również nietolerancje pokarmowe, problemy trawienne,
- nerek i układu moczowego, jak kamica nerkowa, zakażenia układu moczowego i niewydolność nerek,
- choroby nowotworowe – ryzyko większości z nich rośnie wraz z wiekiem, np. raka jelita grubego, prostaty, żołądka, płuc,
- narządów zmysłów, takie jak jaskra, zaćma, zaburzenia równowagi, niedosłuch.
Stan zdrowia polskich seniorów i statystyki dotyczące chorób przewlekłych został przedstawiony również w Raporcie o demografii i kondycji osób poszukujących miejsca w domach opieki przygotowanym przez nasz serwis.
Dodatkowo, u seniorów często dochodzi również do nietrzymania moczu albo/i stolca, zaparć, problemów z pamięcią, bezsenności, owrzodzeń, utraty sprawności fizycznej, w tym coraz większych trudności w poruszaniu się oraz skłonności do upadków. Jednym z poważnych problemów jest również niedożywienie, wynikające z problemów z jamą ustną (słabe zęby lub ich brak, nadwrażliwość i bolesność błon śluzowych) i trawieniem (biegunki, wzdęcia, zaparcia) lub z ogólnego zniechęcenia, apatii, depresji. Warto dodać, że jedną z przyczyn niebezpiecznego niedożywienia u seniorów jest również stan po udarze, w którym występują zaburzenia przyjmowania, wchłaniania i trawienia pokarmów. A taki stan negatywnie wpływa na rehabilitację, zwiększa ryzyko powstawania odleżyn, obniża odporność i sprzyja rozwojowi infekcji.
Jakie są czynniki ryzyka chorób wieku starczego?
Na ryzyko wystąpienia chorób starczych wpływają nie tylko czynniki genetyczne, ale również warunki ekonomiczne, społeczne i środowiskowe. Seniorzy zmagający się z trudną sytuacją materialną mogą oszczędzać na lekach i zdrowej żywności, co pogarsza ich stan zdrowia. Brak towarzystwa i samotność to z kolei czynniki związane z ryzykiem pojawienia się depresji, niechęci do podejmowania codziennych aktywności. Do tego dochodzą szkodliwe nałogi, takie jak palenie papierosów czy nadużywanie alkoholu, a także brak świadomości, że siedzący tryb życia i otyłość zwiększają ryzyko choroby wieńcowej, cukrzycy czy choroby zwyrodnieniowej stawów.
Profilaktyka i leczenie chorób starczych
Procesu starzenia nie da się zatrzymać, ale można go skutecznie spowolnić i złagodzić towarzyszące mu dolegliwości. Kluczowe jest szeroko pojęte wsparcie – zarówno finansowe, zapewniające dostęp do leków i wartościowego pożywienia, jak i społeczne. Wysłuchanie i rozmowa to często to, czego seniorom brakuje najbardziej.
Kolejnymi ważnymi elementami są edukacja i motywowanie. Osoby starsze często mają ograniczony dostęp do informacji o zagrożeniach zdrowotnych i nie zawsze zdają sobie sprawę z wpływu stylu życia na zdrowie. W niektórych przypadkach konieczne są bardziej zaawansowane działania, takie jak wprowadzenie ćwiczeń rehabilitacyjnych czy udział w terapiach, zwłaszcza grupowych, które sprzyjają nawiązywaniu relacji. Rehabilitacja w wieku starszym powinna być zawsze ukierunkowana na poprawę funkcji fizycznych, psychicznych i społecznych pacjenta.
FAQ
Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące chorób wieku starczego.
