Decyzja o opuszczeniu DPS może być podjęta zarówno z inicjatywy mieszkańca, jak i jego rodziny, jednak zawsze wymaga dopełnienia formalności. Kluczowe znaczenie ma stan zdrowia seniora oraz jego zdolność do samodzielnego podejmowania decyzji. W praktyce każda taka sytuacja jest rozpatrywana indywidualnie, z uwzględnieniem bezpieczeństwa i dobra osoby przebywającej w placówce.
Czym jest DPS i kto decyduje o pobycie w nim?
Dom Pomocy Społecznej (DPS) to instytucja publiczna, działająca na podstawie Ustawy o pomocy społecznej. Jej celem jest zapewnienie opieki osobom, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności nie mogą samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i którym nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.
Skierowanie i umieszczenie kogoś w DPS następuje na podstawie decyzji administracyjnej wydawanej przez ośrodek pomocy społecznej (OPS) właściwy dla miejsca zamieszkania seniora. Jest podejmowana na wniosek samej osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego (opiekuna prawnego) lub za jej zgodą. Wola seniora, o ile jest on osobą w pełni świadomą i zdolną do czynności prawnych, ma tu nadrzędne znaczenie.
Prawo seniora do rezygnacji z pobytu w DPS
Najważniejszą zasadą, o której należy pamiętać, jest autonomia mieszkańca. Jeśli senior jest osobą w pełni zdolną do czynności prawnych (nie jest ubezwłasnowolniony), ma pełne i niepodważalne prawo do samodzielnego decydowania o swoim miejscu pobytu. Oznacza to, że senior może w każdej chwili zrezygnować z pobytu w DPS, a dyrekcja placówki ani nikt inny nie może go do pozostania zmuszać. Wola mieszkańca jest w tym przypadku nadrzędna wobec opinii rodziny czy personelu.
Jak w praktyce wygląda rezygnacja z pobytu w DPS? Proces ten inicjuje sam mieszkaniec poprzez złożenie pisemnego oświadczenia woli o rezygnacji z dalszego pobytu w placówce. Taki dokument należy skierować do dyrektora DPS. Nie ma potrzeby uzasadniania swojej decyzji – wystarczy jasno wyrażona chęć opuszczenia domu. Dyrektor DPS, po otrzymaniu takiego oświadczenia, jest zobowiązany poinformować o tym fakcie organ gminy, który wydał decyzję o skierowaniu do DPS. W konsekwencji organ ten uchyla swoją wcześniejszą decyzję, co formalnie kończy pobyt seniora w placówce.
Co w sytuacji, gdy senior jest ubezwłasnowolniony?
Sprawa komplikuje się, gdy mieszkaniec DPS jest osobą ubezwłasnowolnioną (całkowicie lub częściowo). W takim przypadku nie może on samodzielnie podejmować decyzji o charakterze prawnym, w tym o rezygnacji z pobytu w DPS. Decyzje w jego imieniu podejmuje ustanowiony przez sąd opiekun prawny.
Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może dokonywać czynności prawnych, a w jej imieniu działa opiekun ustanowiony przez sąd – Kodeks cywilny.
To opiekun, działając w najlepszym interesie podopiecznego, może złożyć oświadczenie o rezygnacji z pobytu w DPS. Należy jednak pamiętać, że sąd opiekuńczy, który nadzoruje sprawowanie opieki, może wymagać uzasadnienia takiej decyzji. Jeśli zmiana miejsca pobytu jest istotną zmianą w życiu ubezwłasnowolnionego, opiekun prawny może potrzebować zgody sądu opiekuńczego na dokonanie takiej czynności.
Rola rodziny w procesie opuszczania DPS przez seniora
Rodzina odgrywa kluczową, choć często jedynie wspierającą, rolę w procesie opuszczania DPS przez bliską osobę. Jeśli senior jest w pełni świadomy i samodzielnie podejmuje decyzję o powrocie do domu, zadaniem rodziny jest przede wszystkim pomoc logistyczna i organizacyjna. Bliscy mogą pomóc w napisaniu oświadczenia, zorganizowaniu transportu, przygotowaniu mieszkania na powrót seniora oraz zapewnieniu mu opieki w nowym miejscu.
Jednak rola rodziny w DPS nie uprawnia jej do podejmowania decyzji wbrew woli mieszkańca. Czy rodzina może zabrać rodzica z DPS wbrew jego woli? Odpowiedź brzmi: nie. Jeśli senior, będący osobą w pełni władz umysłowych, nie chce opuścić placówki, rodzina nie ma prawnych możliwości, aby go do tego zmusić. Prawo do samostanowienia jest tu wartością nadrzędną. Analogicznie, jeśli senior chce opuścić DPS, a rodzina się temu sprzeciwia (np. z obawy o brak możliwości zapewnienia mu odpowiedniej opieki), wola seniora również jest decydująca.
Procedura i formalności związane z opuszczeniem DPS
Proces opuszczenia Domu Pomocy Społecznej, choć oparty na woli mieszkańca, wymaga dopełnienia kilku formalności administracyjnych. Procedura opuszczenia DPS nie jest skomplikowana, ale wymaga współdziałania mieszkańca (lub jego opiekuna), dyrekcji DPS oraz ośrodka pomocy społecznej. Kluczowe jest, aby przed podjęciem ostatecznych kroków mieć już przygotowany plan na to, co stanie się po opuszczeniu placówki – gdzie senior zamieszka i kto zapewni mu niezbędną opiekę.
Oto kluczowe etapy, które obejmują formalności przy wypisie z DPS:
- złożenie pisemnego oświadczenia woli o rezygnacji z pobytu, które mieszkaniec (lub jego opiekun prawny) kieruje do dyrektora placówki,
- poinformowanie przez dyrektora DPS właściwego ośrodka pomocy społecznej (tego, który wydał decyzję o skierowaniu) o woli rezygnacji mieszkańca,
- uchylenie przez organ gminy decyzji kierującej do DPS oraz decyzji ustalającej odpłatność za pobyt, co jest formalnym zakończeniem procedury,
- rozliczenie finansowe za ostatni miesiąc pobytu – opłata jest naliczana proporcjonalnie do liczby dni spędzonych w placówce w danym miesiącu,
- zorganizowanie bezpiecznego transportu i przygotowanie nowego miejsca zamieszkania, co leży po stronie seniora i jego rodziny.
Co po opuszczeniu DPS? Zapewnienie opieki seniorowi
Sama decyzja o rezygnacji i dopełnienie formalności to dopiero początek. Największym wyzwaniem jest zapewnienie seniorowi odpowiednich warunków i wsparcia po powrocie do środowiska domowego. Opieka nad seniorem po DPS musi być dobrze zaplanowana, aby zmiana nie wpłynęła negatywnie na jego stan zdrowia i samopoczucie. Należy realistycznie ocenić możliwości rodziny w zakresie zapewnienia całodobowej opieki, zwłaszcza jeśli senior wymaga stałej pomocy przy codziennych czynnościach, rehabilitacji czy podawaniu leków.
Warto rozważyć różne formy wsparcia, takie jak zatrudnienie profesjonalnej opiekunki, skorzystanie z usług pielęgniarskich czy zorganizowanie wizyt fizjoterapeuty w domu. Kluczowe jest stworzenie bezpiecznego i przyjaznego otoczenia, dostosowanego do potrzeb osoby starszej, np. poprzez likwidację barier architektonicznych w mieszkaniu.
Wsparcie z Ośrodka Pomocy Społecznej po powrocie do domu
Opuszczenie DPS nie oznacza końca współpracy z systemem pomocy społecznej. Wręcz przeciwnie, ośrodek pomocy społecznej (OPS) może stać się kluczowym partnerem w organizacji opieki w warunkach domowych. Po powrocie seniora do miejsca zamieszkania, rodzina lub sam senior może zwrócić się do OPS z wnioskiem o przyznanie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych.
Pracownik socjalny przeprowadzi wywiad środowiskowy, aby ocenić sytuację i zakres potrzeb. Na tej podstawie może zostać przyznana pomoc w formie wizyt opiekunki, która pomoże w codziennych czynnościach, higienie, przygotowaniu posiłków czy robieniu zakupów. Odpłatność za takie usługi zależy od dochodu seniora i jego rodziny.
