Wprowadzenie nowych przepisów miało na celu upodmiotowienie osób wymagających opieki i przekazanie środków bezpośrednio do ich rąk, bez względu na dochody rodziny. W praktyce jednak przepisy zawierają rygorystyczne wyłączenia, które mogą zaskoczyć osoby planujące jesień życia w prywatnym ośrodku. Zrozumienie tych mechanizmów jest niezbędne, aby uniknąć konieczności zwrotu nienależnie pobranych świadczeń do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Zasady przyznawania świadczenia wspierającego w 2026 roku
Świadczenie wspierające to nowoczesny instrument finansowy, który w 2026 r. jest już dostępny dla każdej pełnoletniej osoby z niepełnosprawnością, o ile uzyskała ona od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia. Najważniejszą cechą tego rozwiązania jest brak kryterium dochodowego – pieniądze przysługują zarówno osobom zamożnym, jak i tym o niskich uposażeniach emerytalnych. Środki te są zwolnione z podatku dochodowego oraz nie podlegają egzekucji komorniczej, co czyni je realnym wsparciem w codziennym funkcjonowaniu.
Proces ubiegania się o wsparcie jest dwuetapowy i wymaga ścisłej współpracy z dwiema instytucjami. Pierwszym krokiem jest złożenie wniosku do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności (WZON) w celu wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Specjaliści oceniają zdolność seniora do samodzielnego wykonywania 25 czynności dnia codziennego, takich jak jedzenie, ubieranie się, poruszanie czy zarządzanie finansami. Dopiero po uprawomocnieniu się tej decyzji można złożyć wniosek do ZUS o wypłatę pieniędzy. W 2026 r. system działa już w pełnym zakresie, co oznacza, że wnioski mogą składać także osoby z najniższą wymaganą punktacją (70-77 pkt).
Pobyt w prywatnym domu opieki a świadczenie wspierające
Relacja między zamieszkaniem w placówce a prawem do pieniędzy z ZUS jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych elementów ustawy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, świadczenie wspierające nie przysługuje osobie, która została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Choć intencją ustawodawcy było uniknięcie podwójnego finansowania opieki ze środków publicznych, zapisy te uderzają również w osoby korzystające z placówek komercyjnych.
Wielu opiekunów błędnie zakłada, że jeśli sami opłacają pełny koszt pobytu seniora w prywatnym domu seniora, to świadczenie wspierające nadal będzie wypłacane. Niestety, ustawa o świadczeniu wspierającym w art. 5 wyraźnie wskazuje, że sam fakt przebywania w placówce zapewniającej całodobową opiekę – o ile działa ona na podstawie przepisów o pomocy społecznej – stanowi przeszkodę w pobieraniu środków. Oznacza to, że senior mieszkający w prywatnym domu opieki, który posiada zezwolenie wojewody i jest wpisany do rejestru placówek całodobowych, traci prawo do świadczenia wspierającego, nawet jeśli jego rodzina płaci za ten pobyt kilka tysięcy złotych miesięcznie.
Świadczenie wspierające nie przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli została ona umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie.
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Wyłączenia ustawowe – kogo ZUS pozbawi wsparcia?
Katalog placówek, których mieszkańcy nie mogą pobierać świadczenia wspierającego, jest szeroki i precyzyjnie określony w przepisach. Ma to na celu oddzielenie osób żyjących w środowisku domowym, które ponoszą indywidualne koszty wsparcia, od osób, którym opiekę zorganizowano w sposób instytucjonalny. ZUS regularnie weryfikuje status beneficjentów, a niedopełnienie obowiązku informacyjnego o zmianie miejsca pobytu może skutkować dotkliwymi karami finansowymi.
Do instytucji wykluczających prawo do świadczenia należą:
- domy pomocy społecznej (DPS) prowadzone przez samorządy lub organizacje pożytku publicznego,
- zakłady opiekuńczo-lecznicze (ZOL) oraz zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze, niezależnie od formy własności,
- prywatne domy seniora i inne placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym lub przewlekle chorym, działające na podstawie zezwolenia wojewody,
- rodzinne domy pomocy oraz inne jednostki o podobnym charakterze finansowane lub współfinansowane ze środków publicznych,
- placówki penitencjarne, takie jak zakłady karne, areszty śledcze czy zakłady poprawcze.
Warto podkreślić, że wyjątkiem od tej reguły jest pobyt w szpitalu. Hospitalizacja, nawet długotrwała, nie jest traktowana jako umieszczenie w instytucji całodobowej opieki w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, dlatego w tym czasie świadczenie wspierające jest nadal wypłacane.
Procedura orzecznicza WZON i wniosek do ZUS
Aby uzyskać środki, senior musi przejść przez proces oceny funkcjonalnej. Nie liczy się tutaj sama diagnoza medyczna czy stopień niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany), ale to, jak schorzenie wpływa na codzienne życie. WZON ocenia tzw. bariery w funkcjonowaniu. Podczas wizyty składu orzekającego, która może odbyć się w domu seniora, analizowane jest, czy osoba badana potrzebuje wsparcia innej osoby, technologii wspomagających lub specjalnej organizacji otoczenia.
Po otrzymaniu decyzji z WZON, która określa liczbę punktów, należy złożyć wniosek do ZUS. Można to zrobić wyłącznie drogą elektroniczną, korzystając z profilu PUE ZUS, portalu Emp@tia lub bankowości elektronicznej. Jeśli senior nie potrafi samodzielnie obsłużyć komputera, wniosek może złożyć w jego imieniu pełnomocnik lub opiekun prawny. Ważne jest zachowanie terminów – jeśli wniosek do ZUS wpłynie w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji o punktach, świadczenie zostanie przyznane z wyrównaniem od dnia złożenia wniosku do WZON.
Strategia dla rodzin – jak sfinansować opiekę?
W obliczu przepisów wykluczających mieszkańców placówek z grona beneficjentów, rodziny stają przed trudnym wyborem. Z jednej strony prywatny dom opieki zapewnia bezpieczeństwo i profesjonalną pomoc przez całą dobę, ale wiąże się z wysokim kosztem (często 6000-9000 zł miesięcznie) i utratą świadczenia wspierającego. Z drugiej strony, pozostanie seniora w domu pozwala na zachowanie dodatkowych 4353 zł (przy najwyższej punktacji), które można przeznaczyć na opłacenie prywatnej opiekunki dochodzącej lub asystenta osoby niepełnosprawnej.
Decyzja powinna być poprzedzona rzetelną analizą budżetu. Coraz więcej rodzin decyduje się na model opieki domowej wspieranej technologią (monitoring, przyciski życia) oraz profesjonalnymi usługami opiekuńczymi finansowanymi właśnie ze świadczenia wspierającego. Taka strategia pozwala seniorowi pozostać w znanym środowisku, zachowując jednocześnie prawo do pełnej kwoty wsparcia z ZUS. Jeśli jednak stan zdrowia wymaga specjalistycznej aparatury medycznej dostępnej tylko w placówkach, rodzina musi liczyć się z tym, że budżet domowy nie zostanie zasilony nowym świadczeniem.
