Pobyt w DPS nie jest więc rozliczany według jednej, sztywnej stawki dla wszystkich mieszkańców. Każdy przypadek analizowany jest indywidualnie, z uwzględnieniem sytuacji finansowej seniora oraz jego najbliższych. Dzięki temu system ma charakter ochronny i zapobiega nadmiernemu obciążeniu osób starszych kosztami opieki. Poniżej wyjaśniamy, na jakich zasadach dokładnie ustalana jest odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej.
Zasady finansowania pobytu w DPS
Finansowanie pobytu w Domu Pomocy Społecznej opiera się na zasadzie pomocniczości, co oznacza, że państwo przejmuje część kosztów dopiero wtedy, gdy senior i jego rodzina nie są w stanie pokryć ich samodzielnie. Wysokość miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca ustalana jest co roku przez starostę lub prezydenta miasta i ogłaszana w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Choć pobyt w DPS jest odpłatny, przepisy chronią seniora przed utratą całego dochodu. Opłata ponoszona przez mieszkańca nie może przekroczyć 70% jego miesięcznego dochodu. Oznacza to, że nawet przy wysokich stawkach DPS, senior zachowuje co najmniej 30% swojego świadczenia na własne potrzeby. Brakującą część kosztów pokrywają w dalszej kolejności członkowie rodziny (małżonek, dzieci) lub gmina, która wydała decyzję o skierowaniu do placówki.
Opłata za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszona przez mieszkańca nie może przekraczać 70% jego dochodu – na podstawie art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Jak obliczana jest odpłatność za DPS z dochodu seniora?
Podstawą ustalenia opłaty za pobyt w DPS jest prawidłowe wyliczenie dochodu seniora zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Za dochód uznaje się miesięczne przychody z poprzedniego miesiąca (lub z miesiąca złożenia wniosku w przypadku utraty dochodu), pomniejszone o podatek, składki na ubezpieczenia oraz alimenty. W praktyce oznacza to kwotę netto, którą senior faktycznie otrzymuje „do ręki”. To od niej obliczane jest maksymalnie 70% przeznaczane na pokrycie kosztów pobytu w DPS.
Do dochodu wliczane są m.in. emerytura, renta czy przychody z najmu lub odsetki bankowe, co może zwiększyć wysokość opłaty. Jednocześnie część świadczeń jest z tych wyliczeń wyłączona, co stanowi zabezpieczenie dla osób w szczególnie trudnej sytuacji życiowej.
Co wlicza się do dochodu osoby kierowanej do DPS?
Do dochodu, od którego liczona jest odpłatność za pobyt w DPS, zalicza się przede wszystkim stałe świadczenia pieniężne. Są to m.in.:
- emerytury i renty (ZUS, KRUS, resortowe),
- dodatek pielęgnacyjny,
- zasiłek stały z pomocy społecznej,
- dochody z najmu nieruchomości,
- odsetki bankowe i inne regularne przychody.
Od tej łącznej kwoty netto oblicza się maksymalnie 70%, które może zostać przeznaczone na opłatę za DPS.
Czego nie wlicza się do dochodu?
Ustawa przewiduje katalog świadczeń wyłączonych. Do dochodu nie zalicza się m.in.:
- jednorazowych świadczeń pieniężnych,
- zasiłków celowych,
- pomocy materialnej w naturze,
- świadczeń o charakterze socjalnym lub motywacyjnym.
Tzw. „13.” i „14.” emerytura co do zasady nie wpływają na stałą, miesięczną odpłatność, jednak sposób ich traktowania warto każdorazowo potwierdzić w OPS, ponieważ zależy od aktualnych przepisów.
Kiedy rodzina musi dopłacać do pobytu seniora?
Jeśli 70% dochodu seniora nie pokrywa pełnego kosztu DPS, obowiązek dopłaty przechodzi na rodzinę – ale tylko przy spełnieniu kryteriów dochodowych. Kolejność zobowiązanych do dopłat: małżonek, dzieci (zstępni), wnuki, wyjątkowo – rodzice (wstępni). OPS lub CUS przeprowadza wywiad środowiskowy i ocenia realne możliwości finansowe rodziny. Dopłata nie jest automatyczna.
Progi dochodowe – kiedy rodzina jest zwolniona z opłat?
Rodzina nie musi dopłacać, jeśli jej dochód nie przekracza:
- 300% kryterium dochodowego
– dla osoby samotnie gospodarującej,
– lub 300% kryterium na osobę w rodzinie.
Co ważne:
- dopłata nie może być wyższa niż nadwyżka ponad ten próg,
- po wniesieniu opłaty rodzinie musi pozostać minimum 300% kryterium.
W praktyce wiele rodzin o przeciętnych dochodach jest całkowicie zwolnionych z dopłat albo płaci symboliczne kwoty.
Kiedy koszty przejmuje gmina?
Jeśli ani senior, ani jego rodzina nie są w stanie pokryć kosztów pobytu, brakującą kwotę dopłaca gmina, która skierowała osobę do DPS. Senior nie traci miejsca w placówce z powodu braku pieniędzy. Jeśli rodzina uchyla się od płacenia mimo możliwości finansowych, gmina może zapłacić zastępczo i dochodzić zwrotu należności w drodze egzekucji
Zwolnienie z opłat za DPS – kiedy jest możliwe?
Zarówno senior, jak i członkowie rodziny mogą ubiegać się o częściowe lub całkowite zwolnienie z opłat. Wymaga to złożenia wniosku do OPS.
Najczęstsze podstawy zwolnienia:
- długotrwała choroba lub niepełnosprawność,
- wysokie koszty leczenia,
- bezrobocie lub zdarzenia losowe,
- samotne wychowywanie dziecka,
- rażące naruszenie obowiązków rodzicielskich przez seniora (np. przemoc, brak alimentów).
Każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie, na podstawie dokumentów i wywiadu środowiskowego.
