Ochrona zdrowia seniorów – raport Instytutu Polityki Senioralnej

Ochrona zdrowia seniorów to coraz ważniejszy temat. Na zdjęciu zdrowa i szczęśliwa para seniorów.

Polskie społeczeństwo starzeje się w zastraszającym tempie. Jednocześnie z wiekiem mierzymy się z większymi problemami zdrowotnymi. To naturalne, że wtedy częściej musimy odwiedzać placówki medyczne. Na ich funkcjonowanie w znacznym stopniu wpływa państwowy system ochrony zdrowia. Nie sposób zatem ignorować działań podejmowanych przez władze w tym zakresie. Ogólna sprawność systemu w obliczu zewnętrznych czynników ma niebagatelne znaczenie dla zdrowia seniorów. Niestety nie wszystkie projekty w Polsce dają wystarczająco zadowalające efekty. Właśnie o tym mówi raport Instytutu Polityki Senioralnej pt. “Polityka zdrowotna wobec seniorów 2015-2023” z marca 2024 roku, którego autorami są dr Rafał Bakalarczyk i Przemysław Wiśniewski.

Polska ochrona zdrowia w obliczu wyzwań demograficznych

W obliczu rosnącej liczby mieszkańców Polski i wydłużającej się przeciętnej długości życia coraz więcej osób dożywa podeszłego wieku. Niestety wiąże się to z nagromadzeniem problemów zdrowotnych. Autorzy przytaczanego raportu podkreślają, że w naszym kraju, co potwierdzają liczne badania, okres życia spędzony w dobrym zdrowiu jest krótszy od średniej europejskiej. Dla wielu Polaków w jesieni życia dni upływają w stanie ograniczonego dobrostanu zdrowotnego. Dane Eurostatu z 2018 roku wskazują, iż 65-letni mężczyźni mogą spodziewać się około 8,2 roku życia w zdrowiu, a kobiety 8,8 roku. W ostatnich latach obserwujemy ponadto zastój w wydłużaniu się tego okresu. W porównaniu z innymi krajami Unii Europejskiej polscy seniorzy żyją w zdrowiu krócej o około 1,2 do 1,7 roku – to sporo.

Najczęściej diagnozowane schorzenia wśród seniorów to choroby układu krążenia. Jednak problemy zdrowotne obejmują nie tylko schorzenia somatyczne i ograniczenia motoryczne czy sensoryczne. Dochodzą do nich także zaburzenia psychiczne, jak depresja u osób starszych. Samotność dotykająca osoby starsze prowadzi do innych schorzeń, gdyż osoby osamotnione często zaniedbują własne zdrowie.

Starsza kobieta, dla której ochrona zdrowia seniorów jest niezmiernie ważna.

Zdaniem autorów raportu zdrowie psychiczne seniorów nie zostało wystarczająco uwzględnione w polityce publicznej w ostatnich latach. Pandemia COVID-19 dodatkowo pogorszyła sytuację zdrowotną wielu osób starszych, zarówno pod względem psychicznym, jak i fizycznym. Izolacja, ograniczenie kontaktów społecznych, mniejsza aktywność fizyczna i ograniczony dostęp do świadczeń zdrowotnych przyczyniły się do tzw. długu zdrowotnego. Niestety dotknął on seniorów szczególnie mocno.

Ograniczenia w dostępie do służby zdrowia, choć nasiliły się podczas pandemii, nie są jedynie jej wynikiem. Braki kadrowe, długie oczekiwanie na świadczenia, ograniczony dostęp do specjalistów i niedofinansowanie sektora opieki medycznej – to wszystko problemy znane nam wszystkim od lat. Co gorsza pacjenci w Polsce coraz częściej muszą dopłacać do kosztów opieki zdrowotnej, a to uderza w mniej zamożnych seniorów. Wszystkie te czynniki składają się na niekorzystny obraz kondycji zdrowotnej osób starszych i systemu opieki zdrowotnej w Polsce, zupełnie nieprzygotowanego na problemy demograficzne XXI wieku.

Przeczytajcie również:

Refundacja leków dla seniorów

W wieku dojrzałym dostęp do leków jest nieodłącznym elementem dbania o zdrowie. Właśnie dlatego wprowadzono zmiany, które miały na celu wsparcie osób po 75. roku życia poprzez pełną refundację wybranych leków. Od momentu uruchomienia w 2016 roku program “Leki 75+” zapewniał bezpłatne medykamenty z wyselekcjonowanej listy, co stanowiło ogromne wsparcie dla osób starszych. Z biegiem lat środki finansowe przeznaczone na ten cel rosły, co świadczy o rosnącym zaangażowaniu w zdrowie seniorów.

Jednak mimo tych wysiłków, program nie był pozbawiony wad. Wątpliwości budzą przede wszystkim niejasności dotyczące kryteriów wyboru leków do refundacji. Autorzy przytaczanego raportu piszą również, że zgodnie z wynikami badań wielu seniorów nadal nie mogło zakupić wszystkich potrzebnych lekarstw. Pojawiły się też zewnętrzne czynniki – inflacja czy wzrost cen energii i żywności. Wpłynęły one negatywnie na sytuację finansową seniorów. W 2022 roku nawet 300 tysięcy osób starszych żyło w skrajnym ubóstwie, a to bezpośrednio zagraża ich zdrowiu i życiu.

W wieku dojrzałym dostęp do leków jest nieodłącznym elementem dbania o zdrowie. (…) W raporcie czytamy, iż ogólny system refundacji leków w Polsce pozostawia seniorów z wysokimi kosztami zakupu medykamentów względem innych państw.

W odpowiedzi na te wyzwania w 2023 roku podjęto decyzję o rozszerzeniu programu. Objęto nim również osoby po 65. roku życia. Niestety nadal dotyczyły one ograniczonej liczby leków. W raporcie czytamy, iż ogólny system refundacji leków w Polsce pozostawia seniorów z wysokimi kosztami zakupu medykamentów względem innych państw. Jednocześnie występuje inny problem – seniorzy przyjmują jednocześnie wiele leków, co utrudnia pełną koordynację leczenia.

Opieka geriatryczna nadal bez solidnego wsparcia

Autorzy raportu instytutu Polityki senioralnej uważają, że w ostatnich latach Polsce nie udało się osiągnąć zauważalnego postępu w rozwoju opieki geriatrycznej. Przytaczają opinie Najwyższej Izby Kontroli, która dostępnych dokumentach stwierdza, iż dostęp do usług geriatrycznych wciąż pozostaje ograniczony, a oczekiwanie na wizytę długie – na dodatek różni się w zależności od regionu. Eksperci zwracają również uwagę na brak efektywności powołanych ciał konsultacyjnych. Ogromny problem nieustannie stanowi też brak specjalistów z zakresu geriatrii.

Ochrona zdrowia w geriatrii to ważne zagadnienie. Na zdjęciu starszy mężczyzna pod opieką specjalistki.

Mimo wszystko na horyzoncie pojawiła się iskierka nadziei dla geriatrii wraz z przyjęciem Ustawy o szczególnej opiece geriatrycznej w 2023 roku. Obowiązuje ona od początku 2024 roku. Zakłada tworzenie Centrów Zdrowia 75+ na poziomie powiatowym z kompleksową opieką dla osób starszych. W skład tych placówek wchodziłaby poradnia konsultacyjna, ośrodek dziennej opieki, zespół opieki domowej, koordynatorzy oraz edukatorzy zdrowotni. Planowano utworzenie 300 takich centrów i możliwość ich dofinansowania z Funduszu Medycznego.

Pomysł godny pochwały, lecz do realizacji daleko. Na podstawie głosów z przestrzeni medialnej Instytut Polityki Senioralnej wskazuje na szereg problemów. Konieczność stworzenia planów na poziomie wojewódzkim oraz brak przepisów wykonawczych z wytycznymi do działania centrów to tylko niektóre z komplikacji. Nadal nie wiadomo, jak Polska ma poradzić sobie z niedoborem kadr w geriatrii, a to ogromny kłopot, co potwierdzają domy opieki w Polsce . Polska idzie w dobrym kierunku, ale na efekty musimy jeszcze poczekać.

Autorzy raportu instytutu Polityki senioralnej uważają, że w ostatnich latach Polsce nie udało się osiągnąć zauważalnego postępu w rozwoju opieki geriatrycznej. (…) Polska idzie w dobrym kierunku, ale na efekty musimy jeszcze poczekać.

Profilaktyka zdrowotna osób starszych

Niestety wśród osób w wieku senioralnym wciąż można dostrzec nawyki niekorzystne dla zdrowia, często wyniesione z młodszych lat. Do takich przyzwyczajeń należy nadmierne spożywanie używek, niezdrowa dieta, brak aktywności fizycznej czy pomijanie regularnych badań. Z upływem lat pojawiają się też problemy z niedożywieniem lub odwodnieniem związane z nieprawidłowym spożywaniem płynów.

Publiczne działania w ochronie zdrowia mają budować świadomość i motywować do zdrowego życia. W ostatnich latach powstały nowe programy, jak „Profilaktyka 40+” czy „Recepty na ruch”. Już teraz wskazują one na pozytywny kierunek zmian, jednak Polska nie powinna na nich poprzestawać. Promowanie aktywności fizycznej dla seniorów powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb i możliwości osób starszych, uwzględniając ich ograniczenia zdrowotne. Należy pracować nad usprawnieniami funkcjonujących projektów i myśleć nad koncepcjami kolejnych. Skuteczność działań trzeba także szeroko promować. Zdaniem autorów raportu Instytutu Polityki Senioralnej trzeba jednocześnie rozważyć rozwój programów profilaktycznych, skoncentrowanych na konkretnych schorzeniach u seniorów.

Problem chorób otępiennych u seniorów

W obliczu starzenia się społeczeństwa coraz większą uwagę zwraca się na problemy związane z otępieniem. W naszym kraju liczba osób borykających się z tymi schorzeniami oscyluje między 560 a 650 tysięcy. Instytut Polityki Senioralnej podaje, że Alzheimer stanowi 2/3 tych przypadków. Szczególnie dotknięta jest grupa seniorów powyżej 90. roku życia, gdzie aż 69% cierpi na otępienie. W niższych grupach wiekowych odsetek ten wynosi mniej, ale nadal ma znaczny udział.

W ostatnich latach Polsce nie udało się zrealizować skutecznej strategii, która prowadziłaby do lepszej ochrony zdrowia tej grupy seniorów. Choroba Alzheimera pogarsza warunki życiowe osób starszych i ich rodzin, a brak odpowiedniej koordynacji opieki nie pomaga. Polska pozostaje w tyle za innymi krajami pod względem polityki zdrowotnej w tym zakresie. Mimo że pojawiały się pomysły na wsparcie dla osób z zaburzeniami otępiennymi, nadal trudno dostrzec wyraźne postępy.

Przeczytajcie także:

Rodziny osób z otępieniem mogłyby korzystać z szerszego wsparcia, ale brakuje jednolitej polityki. Autorzy raportu chwalą takie inicjatywy, jak program “Opieka wytchnieniowa“, które pomagają opiekunom. Jednak w ich opinii nie są to rozwiązania kompleksowe. Uważają też, że w Polsce istnieje pilna potrzeba stworzenia polityki zdrowotnej, skupionej na profilaktyce, diagnostyce i leczeniu schorzeń otępiennych. To wyzwanie wciąż stoi przed polskim społeczeństwem.

Działalność hospicyjna i opieka paliatywna

Opieka nad seniorami, w tym usługi hospicyjne i paliatywne, to ważny element naszego systemu ochrony zdrowia, wspierany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Instytut Polityki Senioralnej przytacza dane, według których w 2019 roku blisko 60% mieszkańców domów opieki długoterminowej przekroczyło 80 lat, a 28% to osoby w wieku 60-80 lat. Podobnie wyglądają dane dla opieki hospicyjnej i paliatywnej. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że w 2022 roku w domach opieki długoterminowej przebywało ponad 65 tysięcy osób, a w ośrodkach hospicyjnych i paliatywnych – prawie 42 tysiące pacjentów.

Niestety system zmaga się z wieloma wyzwaniami. To m.in. ograniczona dostępność, niewystarczające środki finansowe, nierówności w dystrybucji funduszy między regionami, braki kadrowe oraz problemy z przeprowadzaniem procedur medycznych. Autorzy raportu chwalą jednak zauważalny wzrost inwestycji w opiekę długoterminową w ostatnich latach. Polska stopniowo zwiększa nakłady w celu przeciwdziałania rosnącym kosztom utrzymania placówek i stabilizacji. W 2023 roku powstał nawet zespół mający na celu reformę opieki hospicyjnej i paliatywnej.

Lepsza ochrona zdrowia seniorów – rekomendacje Instytutu Polityki Senioralnej

Wnioski z raportu są następujące – w ostatnich latach Polska realizowała różnorodne działania w obszarze wsparcia seniorów, ale nie w pełni. Choć zauważono postępy w kwestii zwiększenia refundacji leków dla osób starszych, to jednak początkowo beneficjenci i zakres leków byli ograniczeni, a zasady wyboru leków na listę refundacyjną nie były wystarczająco przejrzyste. Mimo to, działania te trzeba uznać za krok w dobrym kierunku.

Natomiast w obszarze rozwoju usług medycznych i pokrewnych dla seniorów polityka zdrowotna nie była wystarczająco zdecydowana i kompleksowa. Stąd brak rozwiązania dla nasilających się problemów. Pewne inicjatywy, jak wzrost finansowania opieki długoterminowej czy wprowadzenie ustawy o opiece geriatrycznej, to niewątpliwie godne odnotowania próby zmiany obecnego stanu rzeczy.

Warto przeczytać:

Na podstawie przeprowadzonej analizy Instytut Polityki Senioralnej opracował kilka zaleceń w zakresie ochrony zdrowia seniorów w kolejnych latach. Jednak wymagają one dalszego doprecyzowania i konsultacji z ekspertami. Zdaniem autorów najważniejsze wyzwania to:

  1. rozbudowa i wzmocnienie opieki geriatrycznej, w tym zapewnienie odpowiedniego finansowania i dostępności, zachęcanie do zdobywania wiedzy z geriatrii przez pracowników służby zdrowia oraz tworzenie miejsc pracy dla specjalistów w tej dziedzinie;
  2. wprowadzenie i monitorowanie Planu Alzheimerowskiego, który powinien obejmować wczesną diagnostykę, działania opóźniające rozwój choroby, leczenie, opiekę oraz wsparcie dla bliskich osób chorych;
  3. reforma opieki długoterminowej i hospicyjnej, zwiększenie finansowania, likwidacja barier dostępu i podnoszenie jakości usług;
  4. wzmocnienie działań prewencyjnych i promocji zdrowego starzenia się, w tym kontynuacja i rozwijanie programów zapobiegających chorobom i niesamodzielności, a także promowanie zdrowych nawyków.

Wszystkie te działania powinny być realizowane w sposób przemyślany i konsekwentny, z udziałem różnych sektorów, w tym organizacji społecznych i przedsiębiorstw, aby wspierać długie i zdrowe życie seniorów. Istotną funkcję pełnią tutaj również sanatoria w Polsce, co potwierdza społeczność Seniore.


Zachęcamy do przeczytania pełnego raportu Instytutu Polityki Senioralnej, który można znaleźć poniżej w bibliografii.

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *