Odpłatna pomoc sąsiedzka – czym ma być, kto będzie mógł z niej skorzystać?
Rząd planuje wprowadzić do ustawy o pomocy społecznej nową formę wsparcia. Ma nią być odpłatna pomoc sąsiedzka. Komu będzie przysługiwała? Tłumaczymy!
Spis treści
Czym ma być odpłatna pomoc sąsiedzka?
Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej planuje wprowadzić odpłatną usługę opierającą się na współpracy między sąsiadami. Obejmowałaby ona głównie proste czynności pielęgnacyjne służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych – prostą podstawową opiekę higieniczną, pomoc w załatwianiu codziennych spraw, sprzątaniu mieszkania czy robieniu zakupów, a także zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Wprowadzenie pomocy sąsiedzkiej jako odpłatnej formy wsparcia pozwoli realnie odciążyć ośrodki pomocy społecznej w samorządach.
Pomoc sąsiedzka opierałaby się na umowie między gminą a sąsiadem w sprawie opieki nad osobą potrzebującą pomocy. Sąsiad nie jest pracownikiem, stąd też nie byłby zobowiązany do pomagania w typowych godzinach pracy – od 8 do 16 – lecz elastycznie, w zależności do dynamiki potrzeb.
Usługi w ramach pomocy sąsiedzkiej musiałyby być świadczone na minimalnym poziomie (zapisanym w ustawie) gwarantującym bezpieczeństwo sąsiadom (opiekunom) i ich podopiecznym. W ustawie ma znaleźć się zapis doprecyzowujący, że usługa sąsiedzka jest nieobligatoryjną formą świadczenia usług opiekuńczych.
O formie podejmowania współpracy gmina zdecyduje samodzielnie: być może stwierdzi, że usługę sąsiedzką zleci organizacjom społecznym. W grę wchodzi też ustalenie formy współpracy (rodzaju umowy) z sąsiadami. Najczęstszą z praktyk będzie zapewne stosowanie umowy zlecenia z minimalną stawką. W 2023 roku od stycznia do czerwca wyniesie ona 22,80 zł/godz., a od lipca do grudnia 23,50 zł/godz.
Odpłatna pomoc sąsiedzka a samorząd
Samorząd w drodze uchwały podjętej przez radę gminy określi:
- warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze (w tym te świadczone w formie usług sąsiedzkich), a także szczegółowe warunki zwolnienia od opłat oraz tryb ich pobierania,
- szczegółowe kryteria przyznania usług sąsiedzkich (czy będą one przyznawane w pierwszej kolejności osobom pozbawionym usług opiekuńczych w każdej formie, czy może będą to usługi „uzupełniające” usługi świadczone przez opiekunki środowiskowe),
- wymiar usługi (minimalny / maksymalny),
- zakres usług sąsiedzkich co do formy realizacji usług opiekuńczych (przy założeniu, że będą to nieskomplikowane czynności pielęgnacyjne, niewymagające specjalnych kwalifikacji),
- sposób kontroli świadczenia i rozliczania usług sąsiedzkich (ryczałtowo, za godzinę pracy itp.),
- zasady sprawowania nadzoru nad świadczonymi usługami (gmina powinna wypracować narzędzie, które umożliwi jej weryfikację skuteczności tej formy pomocy).
Kto może wykonywać usługi sąsiedzkie?
Usługi sąsiedzkie będzie mogła wykonywać osoba, która:
- jest pełnoletnia i zdolna (pod względem psychofizycznym), by zapewnić odpowiedni poziom świadczenia usług,
- zamieszkuje w najbliższej okolicy osoby, na rzecz której świadczone są usługi sąsiedzkie,
- ukończyła szkolenie z zakresu udzielania pierwszej pomocy,
- została zaakceptowana przez osobę, której ma pomagać.
Niesprecyzowanie pojęcia „najbliższej okolicy” ministerstwo tłumaczy trudnością w geograficznym określeniu takiego obszaru. W dużych miastach np. najbliższą okolicę można rozumieć jako granice osiedla, z kolei na wsi jako najbliższe gospodarstwo – nawet jeśli jest ono oddalone o kilka kilometrów.
Kto nie będzie mógł świadczyć pomocy sąsiedzkiej?
Z możliwości świadczenia usług sąsiedzkich wykluczono członków rodziny, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Są nimi osoby wspólnie zamieszkujące (gospodarujące); niezależnie od więzi prawnych łączących te osoby, oraz osoby, na których może ciążyć obowiązek alimentacyjny (małżonek, krewni w linii prostej oraz rodzeństwo).